Буюк сулола рамзи

Ҳиндистон иқлими, табиати, наботот ва ҳайвонот олами ўзига хос мамлакатдир. Ушбу ғаройиб диёрга саёҳатим давомида аждодла­римиз бунёд этган Тожмаҳал ва Ҳумоюн мақбараси атрофидаги боғларнинг кенгликларида қад ростлаб турган икки улуғвор дарахт қалбимга чексиз ҳайрат солди. Ҳатто, Ҳиндистон Тибетида ўрмон қўйнида ҳам мен унга ўхшаш улкан ўсимликни учратмадим. Дарахтлар беихтиёр киши эътиборини ўзига жалб қилади. Улар шунчалик ҳайбатли ва жозибадор эдики, унга тўрт-беш киши қулочини ёзиб бирлашса-да етиши амримаҳол эди.

Улуғвор дарахтлар юртимизда ҳам, дунёнинг барча кенгликларида ҳам учрайди. Бироқ, унинг ўзига хослиги шундаки, ўзак илдизидан яна кўплаб дарахтлар ўсиб чиққанда асосга тирмашиб, ўрилган сочдек бирлашиб кўкка бўй чўзишган. Гўё ўзак дарахт Ҳиндистонга келиб салтанат бунёд этган Бобур Мирзо эди-ю, атрофидаги унга бағрини бериб, чирмашиб турган дарахтлар унинг авлодлари рамзидек туюлади. “Бу шунақа тур дарахтми ёки махсус ўстирилганми?” бу саволимга таржимон жавоб бера олмади.

Ушбу мўжизани мен “Бобурийлар сулоласи” деб номладим. Тожмаҳалдаги улуғвор дарахтнинг атрофини муҳофазаси учун темир эрганаклар билан ўраб қўйишибди. Тўрт томонига чорпоялар қўйилган. Соясида кўплаб одамлар, турфа миллат вакилларидан иборат сайёҳлар ором олишмоқда. Гўё у инсонларни бирдамликка, меҳр-оқибатли бўлишга ундаётгандай.

Ҳумоюн мақбарасидаги ушбу мўжизакор дарахт эса катта экин майдонини эгаллаган. Унинг қуюқ соясида дам олар экансиз, қалбингизни осойишталик эгаллайди. Шундай гавжум ва тиғиз Деҳлида ана шундай осуда, ҳузурбахш гўзал маскан, улуғвор кенглик, мўжизавор ўсимлик борлигига ҳайрон қоласиз!

Дунёда мўжизалар кўп. Бирлашган миллатлар ташкилоти 2007-йилдаги рўй­хатида Тожмаҳални етти мўжизанинг бири деб тан олди. Уни мусулмон оламининг инжуси, Ҳиндистон қурилиш ва бунёдкорлик ишларининг дурдонаси деб таъкидлади.

Устоз-шогирдлик

Маърузачи бир йиғинда инсоннинг устози битта бўлади, деб таъкидлади. Унинг сўзларини эшитиб беихтиёр аллома Али­шер Навоийнинг “Маҳбуб -ул – қулуб” (Кўнгилларнинг севгани) асаридаги сатрларини эсладим.

Ҳақ йўлида ким сенга бир ҳарф

ўқутмиш ранж ила,

Айламак бўлмас адо онинг ҳақин

юз ганж ила.

Наҳотки, устоз биргина бўлса. Би­ринчи ўқитувчимиз машаққат билан бизга қалам ушлашни ўргатиб, кўзимизни нурлантиради. Қайси бир мураббийнинг сабоқларидан руҳла­ниб, унга ҳавас қилиб, кейинги қадамлар учун йўналиш ола­миз. Кўплаб устозлардан билим олиб, меҳнат фаолия­тимизни бошлаганимизда ҳам тиниб-тинчимай ўқиб-ўрганамиз. Бу ерда ҳам кимдир бизга устозлик қилади. Демак, бобомиз Мир Алишер Навоий айтганларидек, кимки бизга вақ­тини ажратиб, билганини қизғанмасдан, сабр-тоқат билан бирор нарсани ўргаца, унинг қар­зини юз ганж (хазина, бойлик) ила адо айлашимиз қийин.

Бироқ, у маърузачининг гапида ҳам жон бор. Авлод- аждодларимиз битта кишини ўзининг пири ҳисоблашган. Муҳаммад Хоразмшоҳлар пири Наж­миддин Кубро, Амир Темур ўзининг устози – Мир Сай­йид Барака қабрини ўзининг қабри билан ёнма-ён қўйдирган.

Пирлар одамларни руҳан, маънан қўллаб қувватлаб туришган. Улар дунёвий ва диний илмларни уйғунликда олиб борган кишилардир. Хусусан, Нақшбандий, Аҳмад Яссавий, Имом Аъзам Ғаззолийнинг муридлари кўп, уларни улуғлашади. Қадимдан аждодларимиз бирор мураккаб ишга қўл уришдан олдин “ё, пирим” деб хитоб қилишган. Бу одатлар бежиз эмас, албатта. Шоир Мунис ўзидан икки аср олдин ўтган Алишер Навоийни пири-устоз деб таърифлайди.

Сўз ичра Навоий-ки, жаҳонгир турур,

Мунисга маонинг йўлида пир турур!

Шоир Мунис Алишер Навоий билан учрашмаган, шахсан таълим олмаган бўлса-да, ҳаёт йўлини кузатиб асарларини ўқиб, сабоқ олган, ўзининг руҳини тарбият этган. Бундай ҳолатларни увайсий устоз яъни пир дейилади.

Дарҳақиқат пир битта, устозлар эса кўп. Аллома Алишер Навоийнинг устоз муаллимларга қарата айтган шеърий сатрлари, ҳикматлари ҳам мавжуд:

Ҳунарни асрабон нетгумдир, ахир,

Олиб тупроққами кетгумдир охир.

Ана шундай ўз илмини шогирдларга ўргатишга интилган шахслар бу устоз­лардир. Устозлик олижаноб анъаналари­миздан биридир. Бу йил мамлакатимиз Президенти Ислом Каримов томонидан бежизга Кексаларни эъзозлаш йили деб эълон қилинмади. Унинг туб моҳияти, ўқ илдизи – гўзал устоз-шогирдлик анъаналарини янада асраб авайлашга, давом эттиришга даъват этилади.