Болангизнинг нутқида нуқсон борми?

Унга сиз айбдор бо'лишингиз мумкин

Со'зга ошуфталик, унинг маг'зини чақиш, талаффуздаги оҳанг жарангдорлиги, она тилида та'сирли нутқ айта олувчига ҳурмат ко'рсатиш халқимизнинг азалий ан'аналаридандир.

Улуг' бобомиз Юсуф Хос Ҳожиб "Одобнинг боши тилдир" деб бежиз айтмаганлар. Зотан, нутқнинг бурролиги, лисоний ифоданинг аниқлиги инсоннинг го'зал хислатларидандир.

Эрамиздан олдин ва ҳозиргача дунёнинг турли бурчакларида тил билан бог'лиқ саволлар ко'п бо'лган. Тарихий китобларнинг бирида қайд этилишича ХВИ асрда Акбаршоҳ томонидан г'аройиб бир тажриба о'тказилган. Улуг' шоҳ "Бирон – бир тилга о'ргатилмаган одамнинг табиий тили яҳудий тили бо'лади" деган г'айриилмий гапни эшитиб қолади. Шунда Акбаршоҳ бунга аниқлик киритишни истайди ва шу мақсадда о'н иккита эмизикли болани ажратиб олиб, Аградан олти мил узоқликдаги қал'ага жойлаштиради. Уларнинг тарбияси билан шуг'улланиши учун о'н иккита соқов энага ёллайди. Қал'а дарвозасини очиш қат'иян тақиқланади. Болалар о'н икки ёшга етганда, Шоҳ болаларни ҳузурига келтиришни буюради ва саройга барча тилни биладиган донишмандларни ҳам таклиф этади. Аграда яшайдиган бир яҳудий болаларни чиндан ҳам яҳудийча гапириш ёки гапирмасликларига ҳакамлик қилиши керак эди. Ҳинд файласуфлари бу болаларнинг тили санскрит (қадимги ҳинд тили) бо'либ чиқади, дея башорат қилишади. Аммо болалар шоҳ ҳузурига келтирилганда, барча ҳайратдан тош қотиб қолади, чунки болалар ҳеч бир тилда гапирмасдилар.

Улар о'з энагаларидан фикрларини фақат турли имо-ишоралар билан ифодалаб, ҳеч, қандай тилсиз муомала қилишни о'ргангандилар. Улар бу нотаниш, бегона жамоадан қо'рқиб, ҳуркиб турардилар.

Боланинг го'дакликдан дунёни она тилида идрок этиши учун, аввало, оила я'ни ота-она мас'улдир. Болаликнинг нутқий ко'никмаларидаги камчилик ва нуқсонларни вақтлар о'тгач о'згартириш осон бо'лмайди. Бу каби салбий ҳолатлар хоҳ катта бо'лсин, хоҳ кичик, онанинг зийрак ва меҳрибон нигоҳидан четда қолмаслиги лозим. Болани о'йнатиш, эркалаш жараёнида со'зларни то'г'ри талаффуз қилиш унинг нутқий маданияти шаклланишида яхши самара беради. Шунингдек, турли жаргон со'зларини ишлатмаслик ҳам мақсадга мувофиқ. Боиси бола эшитган со'зини тез о'злаштиришга интилади ва бу унинг тарбиясига салбий та'сир ко'рсатади.